Fałszywy profil na Facebooku z Twoimi zdjęciami. Konto na portalu randkowym z Twoim numerem telefonu. Ogłoszenie o sprzedaży, w którym oszust podaje się za Twoją firmę. Podszywanie się pod inną osobę w internecie jest w Polsce przestępstwem ściganym z urzędu — i da się z nim walczyć skuteczniej, niż większość ofiar sądzi.

Co dokładnie mówi prawo

Art. 190a § 2 Kodeksu karnego: kto podszywa się pod inną osobę, wykorzystując jej wizerunek, dane osobowe lub inne dane, za pomocą których jest publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej — podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

To nie jest przepis martwy. Kluczowe elementy:

  • wystarczy wykorzystanie wizerunku (zdjęcia) albo danych (imię, nazwisko, telefon, adres) — nie musi być obu naraz,
  • “szkoda osobista” obejmuje też upokorzenie, stres, naruszenie reputacji — nie trzeba strat finansowych,
  • ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, ale po złożeniu wniosku prokuratura prowadzi sprawę z urzędu.

Równolegle działa ochrona cywilna: wizerunek, nazwisko i cześć to dobra osobiste (art. 23–24 KC), a bezprawne przetwarzanie Twoich danych przez oszusta narusza także RODO.

Krok 1: zabezpiecz dowody, zanim cokolwiek zgłosisz

Fałszywe konto może zniknąć w każdej chwili — razem z dowodami. Zanim klikniesz “zgłoś”:

  1. Zrób zrzuty ekranu całego profilu: zdjęcia, opisy, posty, listę znajomych, komentarze — z widocznym adresem URL i datą.
  2. Zapisz link do profilu (nie tylko nazwę — nazwy się zmieniają, ID konta nie).
  3. Jeśli oszust pisze do innych osób w Twoim imieniu — poproś adresatów o przekazanie zrzutów rozmów.
  4. Przy sprawach poważniejszych rozważ notarialny protokół otwarcia strony (ok. 200–400 zł) — dowód, którego nikt nie podważy.

Krok 2: zgłoś do platformy

Każda duża platforma ma formularz zgłoszenia podszywania się (impersonation): Facebook/Instagram, TikTok, X, LinkedIn, Google. Zgłoszenie “to konto podszywa się pode mnie” z załączonym dokumentem tożsamości jest zwykle rozpatrywane w ciągu kilku dni — platformy traktują impersonację poważniej niż zwykłe naruszenia regulaminu.

Od wejścia w życie aktu o usługach cyfrowych (DSA) platformy muszą zapewnić przejrzysty mechanizm zgłaszania nielegalnych treści i uzasadnić odmowę — a Ty możesz odwołać się od decyzji i skorzystać z pozasądowego rozstrzygania sporów.

Nie pisz do oszusta i nie ostrzegaj go publicznie, zanim zabezpieczysz dowody i złożysz zawiadomienie. Ostrzeżony — skasuje konto, a wraz z nim materiał dowodowy, po który policja mogłaby sięgnąć u operatora platformy.

Krok 3: zawiadomienie na policję lub do prokuratury

Złóż zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 190a § 2 KK wraz z wnioskiem o ściganie — na komisariacie albo pisemnie do prokuratury rejonowej. Załącz dowody. W zawiadomieniu opisz też skutki: utracone zlecenia, pytania od znajomych, wiadomości od oszukanych osób.

Organy ścigania mogą uzyskać od platformy dane rejestracyjne konta, adresy IP i logowania — dokładnie tę ścieżkę opisujemy w artykule o ustalaniu tożsamości anonimowego sprawcy. To narzędzia niedostępne dla osoby prywatnej, dlatego droga karna jest zwykle pierwsza.

Krok 4: roszczenia cywilne

Niezależnie od sprawy karnej możesz żądać przed sądem cywilnym:

  • zaniechania naruszeń i usunięcia skutków (np. oświadczenie z przeprosinami),
  • zadośćuczynienia za krzywdę (w praktyce od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych),
  • odszkodowania, jeśli poniosłeś wymierne straty (utracone kontrakty, koszty pomocy prawnej).

Pozew cywilny ma sens zwłaszcza wtedy, gdy sprawca jest znany (np. były partner, konkurent) — a bywa, że sprawa karna właśnie do jego ustalenia doprowadziła.

Jeśli oszust wyłudza pieniądze od innych

Gdy fałszywe konto służy do wyłudzeń “na Ciebie” (np. zbiórki, sprzedaż), poinformuj publicznie — na własnych, prawdziwych kanałach — że konto jest fałszywe, i zgłoś sprawę jako oszustwo (art. 286 KK). Ofiary wyłudzeń będą osobnymi pokrzywdzonymi, a ich zgłoszenia wzmocnią sprawę.

Podstawa prawna

  • Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 z późn. zm.), art. 190a § 2 (podszywanie się), art. 286 (oszustwo)
  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.), art. 23–24 (dobra osobiste), art. 448 (zadośćuczynienie)
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), art. 6 (brak podstawy przetwarzania), art. 17 (prawo do usunięcia danych)
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 o usługach cyfrowych (DSA), art. 16 (mechanizm zgłaszania), art. 20–21 (odwołania)