Grożenie negatywną opinią po to, by wymusić nienależne pieniądze, może być przestępstwem zmuszania, zagrożonym karą do 3 lat pozbawienia wolności (art. 191 § 1 Kodeksu karnego). Warunkiem jest groźba bezprawna, na przykład zapowiedź rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci, czyli takiej, która odbiera komuś dobre imię (art. 115 § 12 Kodeksu karnego). Ważne jest też, czy żądanie było zasadne.

Ta sama wiadomość może więc być legalnym naciskiem albo przestępstwem. Zależy to od tego, czy klientowi coś się faktycznie należało. Niżej znajdziesz tę granicę i listę dowodów, które zabezpieczyć.

O tym, jak reagować w samym momencie groźby, piszemy w artykule o szantażu reputacyjnym. Tutaj omawiamy stronę karną.

Sama negatywna opinia nie jest przestępstwem

Klient ma prawo być niezadowolony i napisać o tym publicznie. Ma też prawo zapowiedzieć, że to zrobi. Zdanie „jeśli nie naprawicie usterki, opiszę to w opinii” jest w pełni dozwolone. Klient żąda tego, co mu się należy, i korzysta z wolności wypowiedzi.

Krytyka rzetelna, oparta na prawdziwych faktach i rzeczowa, jest chroniona, nawet gdy boli.

Nie każde „wystawię jedynkę” to szantaż. Jeśli klient domaga się usunięcia realnej wady i zapowiada opinię, gdy tego nie zrobisz, korzysta ze swoich praw. Przestępstwo zaczyna się tam, gdzie żądanie jest nienależne.

Gdzie zaczyna się przestępstwo

Karze do 3 lat pozbawienia wolności podlega ten, kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną, żeby zmusić inną osobę do określonego działania, zaniechania lub znoszenia (art. 191 § 1 Kodeksu karnego). Muszą wystąpić łącznie dwa warunki.

Warunek pierwszy: groźba bezprawna. Definicja obejmuje między innymi groźbę spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci osoby zagrożonej (art. 115 § 12 Kodeksu karnego). Zapowiedź publikacji może się w tym mieścić, gdy chodzi o wiadomość uwłaczającą czci. Zapowiedź rzetelnej krytyki zwykle nie.

Warunek drugi: cel zmuszenia. Groźba ma skłonić Cię do konkretnego zachowania, na przykład wypłaty pieniędzy, wykonania darmowej usługi albo wycofania reklamacji.

Ten sam przepis zawiera zastrzeżenie: nie jest groźbą zapowiedź spowodowania postępowania karnego, jeżeli ma ona jedynie chronić prawo naruszone przestępstwem (art. 115 § 12 Kodeksu karnego). Sąd oceni też, czy klient domagał się czegoś, co rzeczywiście mu się należało.

SytuacjaOcena
Roszczenie zasadne (usługa wadliwa, należy się zwrot)nacisk co do zasady legalny
Roszczenie bezzasadne i zapowiedź wiadomości uwłaczającej czcimożliwe zastosowanie art. 191 § 1 Kodeksu karnego

Dlatego najpierw uczciwie oceń, czy klientowi coś się należy. Dopiero potem analizuj jego wiadomość. Piszemy o tym w tekście o żądaniu zwrotu pieniędzy po wykonanej usłudze.

Kiedy w grę wchodzi oszustwo

Jeśli sprawca od początku wie, że nic mu się nie należy, i świadomie wprowadza Cię w błąd co do wady, żeby dostać pieniądze, dochodzi jeszcze oszustwo. Grozi za nie kara od 6 miesięcy do 8 lat (art. 286 § 1 Kodeksu karnego).

Poważniejsze wymuszenie rozbójnicze wymaga groźby zamachu na życie lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie (art. 282 Kodeksu karnego). Sama groźba opinii tego progu nie osiąga, więc w praktyce podstawą pozostaje art. 191 § 1 Kodeksu karnego.

Gdy opinia zawiera nieprawdę

To osobna sprawa, niezależna od wymuszenia.

  • Zniesławienie (art. 212 Kodeksu karnego) to pomówienie o postępowanie, które może poniżyć w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego w danym zawodzie lub działalności. Gdy sprawca używa internetu, odpowiada surowiej (art. 212 § 2 Kodeksu karnego). Ściga się je z oskarżenia prywatnego, czyli akt oskarżenia wnosisz sam, bez prokuratora.
  • Zniewaga (art. 216 Kodeksu karnego) to wulgaryzmy i obelgi zamiast zarzutów o fakty.
  • Art. 14 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji działa wtedy, gdy autorem jest konkurent rozpowszechniający nieprawdziwe informacje.

Zniesławienie dotyczy twierdzeń o faktach, które można sprawdzić. „Ta firma ukradła mi zaliczkę” to twierdzenie o fakcie. Ocena („beznadziejna obsługa”, „nie polecam”) jest opinią i co do zasady nie jest zniesławieniem, choćby była niesprawiedliwa.

Jakie dowody zabezpieczyć

Dowody częściej niż przepis decydują o wyniku sprawy. Zbierz je zanim zrobisz cokolwiek innego:

  1. Zrzuty ekranu z widocznym kontekstem: pełne okno przeglądarki z adresem URL, datą i godziną. Sam wycinek wiadomości bywa kwestionowany.
  2. Oryginały: SMS-y, e-maile z pełnymi nagłówkami, wiadomości z komunikatorów. Nie kasuj wątku po zrobieniu zrzutu.
  3. Powiązanie żądania z groźbą. Najcenniejsza jest wiadomość, w której w jednym miejscu pada kwota i zapowiedź opinii. To ona pokazuje, o co chodziło sprawcy.
  4. Protokół notarialny z treści strony. Rozważ go, gdy treść może zniknąć.
  5. Dokumenty usługi: umowa, protokół odbioru, korespondencja, dowód wykonania. Pokażą, że roszczenie było bezzasadne.

Nie odpowiadaj w emocjach i nie przechodź na kanał, którego nie da się udokumentować. Jeśli sprawca dzwoni, poproś o przesłanie żądania na piśmie. Sama ta prośba często kończy sprawę, bo szantażyści niechętnie zostawiają ślad.

Jak złożyć zawiadomienie

Art. 191 § 1 Kodeksu karnego jest ścigany z urzędu, czyli składasz zawiadomienie, a postępowanie prowadzi prokuratura. Zawiadomienie złóż na komisariacie albo w prokuraturze rejonowej, pisemnie lub ustnie do protokołu.

Zawiadomienie powinno zawierać:

  • Twoje dane i dane firmy,
  • opis zdarzenia po kolei, z datami,
  • treść żądania i groźby, zacytowane dosłownie,
  • wyjaśnienie, dlaczego żądanie było bezzasadne, z dokumentami usługi,
  • dane sprawcy, jeśli je znasz, albo wszystko, co pozwoli go ustalić,
  • załączniki: wydruki, zrzuty ekranu, korespondencję,
  • wniosek o ustalenie danych abonenta lub użytkownika konta, jeśli sprawca jest nieznany.

Przy zniesławieniu droga jest inna. Składasz prywatny akt oskarżenia do sądu rejonowego (aktualną opłatę sprawdź w sądzie). Masz na to rok od dnia, w którym dowiedziałeś się, kto jest sprawcą, ale nie później niż 3 lata od czynu. Łatwo ten termin przegapić.

Sprawa cywilna obok karnej

Możesz prowadzić równocześnie sprawę karną i cywilną, i często się to opłaca. Pozew o ochronę dóbr osobistych (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego, dla firm art. 43 Kodeksu cywilnego) pozwala żądać usunięcia opinii, przeprosin i zadośćuczynienia, czyli pieniędzy za krzywdę. Bywa szybszy i łatwiejszy dowodowo niż proces karny, bo to druga strona musi wykazać, że nie naruszyła prawa (domniemanie bezprawności).

Podstawa prawna

  • ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1342), art. 101 § 2, art. 115 § 12, art. 191 § 1, art. 212, 216, 282, 286 § 1 — tekst w ISAP
  • ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795), art. 23, 24, 43 — tekst w ISAP
  • ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 85), art. 14 — tekst w ISAP